Ο Λαντς των Γερμανικών στρατευμάτων κατοχής είχε προπάππο από τους Νεγάδες; (εγγονός Γκινόπουλου;)

Σύμφωνα με προφορική παράδοση του χωριού Νεγάδων (μαρτυρία Γεωργίου Τσέφα) ο Γερμανός αντιστράτηγος Λαντς, διοικητής του 22ου Σώματος Στρατού των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής, που είχε σταλεί στην Ήπειρο, καταγόταν από την οικογένεια Γκινόπουλου. Τη δεκαετία του ’30 όταν πρόεδρος της κοινότητας Νεγάδων διετέλεσε ο Μιχαήλ Τσέφας, του ζητήθηκε από την Αυστρία να βεβαιώσει εάν ο Λαντς ήταν «αρείας» καταγωγής. Σύμφωνα πάντα με την ίδια παράδοση, τα γερμανικά στρατεύματα αφού πρώτα είχαν πυρπολήσει τους Φραγκάδες και κατευθύνονταν προς τους Νεγάδες, δέχτηκαν εντολή του Λαντς από τα Γιάννινα να αλλάξουν πορεία και να μην τους πυρπολήσουν (πληροφορία Γεωργίου Τσέφα, γιου του Μιχαήλ).

Ο Μάνθος Γκίνου (1755-1822) ήταν σπουδαίος γαι0κτήμονας στη Βλαχία.
Ο έγγονός του Μάνθος Γκινόπουλος, γνωστός ως κυρ Μανθάκης (1838- 1883) διετέλεσε υποπρόξενος της ΑυστροΟυγγαρίας στα Γιάννενα.
Ο Μάνθος Γκινόπουλος με τη σύζυγό του Καλλιόπη Τσαταλόπουλου απέκτησαν τέσσερις γιούς
τον Αθανασάκη που διέμεινε στην Αθήνα
τον Στέφανο που διέμεινε στη Ρουμανία
τον Σοφοκλή (γιατρός) που διέμεινε στη Βιέννη 
και τον Αλέξανδρο που διέμεινε στο Μόναχο 
(άρα ο Λαντς γιός του Σοφοκλή ή του Αλέξανδρου;)
 
ΠΗΓΗ    I ZAGORI NEGADES

ΣΧΕΤΙΚΟ: Ένας στρατηγός της Βέρμαχτ αφηγείται (εφημερίδα Το Βήμα) 

Σύμφωνα  με τον Χέρμαν Φρανκ Μάγερ και το βιβλίο του "Αιματοβαμμένο Εντελβάις" (τόμος Α) - Βιβλιοπωλείο της Εστίας Αθήνα 2009,
ο Χούμπερτ Λαντς γεννήθηκε στις 22 Μαίου 1896 στο Έντρινγκεν της περιφερειας του Τύμπινγκεν στη Βυρττεμβέργη. Ήταν το πρώτο παιδί του δασονόμου Όττο Λαντς (Otto Lanz) και της συζύγου του Μπέρτα (Berta)
Τον Ιούνιο του 1914 εντάχθηκε ως δόκιμος στο 12 ο Λόχο του Συντάγματος Πεζικού

Άλλες μαρτυρίες  (περιοδικό "η Καλουτά μας" - τεύχος 11 Χινόπωρο 1992 - Εκδότης Διευθυντής Θανάσης Σακελλαρίδης.

Ο Μάνθος Κ, Οικονόμου, Γυμνασιάρχης, Ιστορικός, στο βιβλίο του "Νεγάδες" (σελίδα 516) γράφει 
… όταν οι Αναστάσιος Βλαχόπουλος Πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου Ιωαννίνων,
     Μιχαήλ Τσιμπρής, αναπληρωτής Γενικού Διοικητού Ηπείρου
     Δ. Βλαχλείδης, Δήμαρχος Ιωαννίνων
και ο Γεώργιος Κωνσταντινίδης, Δικηγόρος ως επίσημος διερμηνεύς 
παρουσιάστηκαν στον Στρατάρχη  Lanz  για να του ζητήσουν την κατάπαυση του καψίματος των χωριών του Ζαγορίου, αυτός τους υποδέχτηκε φιλικά. 
Κατά τη συζήτηση, που έγινε, ο Lanz  πιθανόν να θυμήθηκε τον πατέρα του και τα όσα του έλεγε, όταν ήταν μικρός, για τον τόπο της καταγωγής του, το ωραίο και ιστορικό χωριό τους Νεγάδες για τον προσπάππο του κι άλλα σχετικά με την οικογένειά των. . . .
. . . . κι έβλεπε ότι το πρώτο χωριό, που θα καίγονταν μετά το κάψιμο των Φραγκάδων, θα ήταν οι Νεγάδες, το χωριό των προγόνων του, δεν βάσταξε, ομολόγησε σ' αυτούς, ότι
 "οι Νεγάδες είναι το χωριό μου, γιατί ο προσπάππος μου κατάγονταν απ' αυτούς κι ήταν μάγειρας στην Αυλή της Αυστρουγγαρίας"
 και υποσχέθηκε να σταματήσει το κάψιμο των χωριών του Ζαγορίου, που έγινε αμέσως 
Έτσι διασώθηκαν από το κάψιμο οι Νεγάδες και τα υπόλοιπα χωριά του Ζαγορίου που δεν είχαν καεί.
Αλλά γεννάται το ερώτημα 
Ποιος ήταν ο προσπάππος του Lanz;
Στη Βιέννη εκείνη την εποχή (που ζούσε ο προσπάππος) ήταν ταξιδεμένοι πολλοί Νεγαδιώτες . . . . , ο προσπάππος του Lanz  ήταν ο Αθανάσιος Γκινόπουλος . . . .

1) Ο Μιχαήλ Τσέφας πρόεδρος των Νεγάδων το 1936 έλαβε αίτηση του Σοφοκλή Γκινόπουλου, ιατρού εν Βιέννη, (μέσω του δικηγόρου Ιωαννίνων Στεφόπουλου) στην οποία ζητούσε πιστοποιητικό ότι είναι αρίας καταγωγής, πράγμα που εξέδωσε αμέσως διότι ήτο εγγεγραμμένος στο παλαιό μητρώο αρρένων της κοινότητος Νεγάδων. 

2) Ο Αθανάσιος, παππούς του Σοφοκλή Γκινόπουλου, ταξιδεύονταν στη Βιέννη.

3) Ο πατέρας του Σοφοκλή, - Μάνθος Γκινόπουλος (1835-1883) - διετέλεσε υποπρόξενος της Αυστρίας στα Γιάννενα  

4)Ο Σοφοκλής Γκινόπουλος (ιατρός κατά τον Γ.Β. Σωτήρη) διέμενε στη Βιέννη.

Και τελικά γιατί φέρει το επώνυμο Lanz;
Μπορούμε να πούμε ότι άλλαξε το επώνυμο του πατέρα του "Γκινόπουλος" και πιθανόν να πήρε ως τοιούτο το επώνυμο της μητέρας του, που κατά πάσαν πιθανότητα ήταν Βιεννέζα.

Μιά αρκουδίτσα στο Δίκορφο

Στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη στιγμή βρέθηκε προχθές ο κ.Στέφανος Χρηστογούλας "τσακώνοντας" με τον φωτογραφικό του φακό μια αρκούδα τη στιγμή  που εκείνη πετάχτηκε ξαφνικά μπροστά του  μέσα απο κάδο απορριμμάτων ,όπου προφανώς αναζητούσε τροφή ,στο Δίκορφο Ζαγορίου .

Δίχως δεύτερη σκέψη ,ως λάτρης της φωτογραφίας και  έχοντας στο ενεργητικό του πολλές συμμετοχές σε εκθέσεις  φωτογραφίας στο Ζαγόρι ,ο κ.Στέφανος πρόλαβε να ενεργήσει αστραπιαία  απαθανατίζοντας  το αναπάντεχο ραντεβού που του επιφύλαξε η μέρα  ,δίνοντας  παράλληλα υπόσχεση πως στο ..επόμενο "καρτέρι"θα καταφέρει να φωτογραφήσει το συμπαθές ζώο face to face!

Η  εντυπωσιακή φωτογραφία δημοσιεύτηκε στα social media προκαλώντας όπως ήταν φυσικό   ενθουσιασμό ,αλλά και σχόλια με διάφορες προεκτάσεις.

ΠΗΓΗ EPIRUS TV NEWS

Ο Κώστας Λαζαρίδης για τα βότανα του Βίκου (1982)

Έκθεση φωτογραφίας στο Ριζάρειο Εκθ. Κέντρο Μονοδενδρίου: ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ Δημ Χαρισιάδης

Το Ριζάρειο Εκθεσιακό Κέντρο Μονοδενδρίου Ιωαννίνων παρουσιάζει την

ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟΝ « Δ.Α. ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ»

Για πολλούς ειδικούς ο Δημήτρης Χαρισιάδης (1911-1993) θεωρείται 

ο συνεπέστερος του μοντερνισμού στην ελληνική φωτογραφία.

Είναι ίσως ο μόνος

φωτογράφος της γενιάς του που είχε σε υψηλό βαθμό θεωρητική και

τεχνολογική κατάρτιση.

Η ισορροπημένη και συχνά αφαιρετική σύνθεση, η άψογη τεχνική και η

αισιοδοξία χαρακτηρίζουν το έργο του Δημήτρη Χαρισιάδη που το αρχείο του

αριθμεί 120.000 αρνητικά.

Η επιλογή του να φωτογραφίζει θέματα που παρουσιάζουν μια ανώδυνη όψη της

ζωής δεν ήταν τυχαία ή αφελής. Τουναντίον, ήταν αναγκαία.

 Όπως όλος ο κόσμος, έτσι και ο ίδιος μετά τη δεινή εμπειρία της Κατοχής ζητούσε από τη φωτογραφία την επιβεβαίωση πως η ζωή συνεχίζεται.

Η σημαντικότερη στιγμή για το δημιουργό Χαρισιάδη ήταν η επιλογή μιας

φωτογραφίας του για την έκθεση “The Family of Man”, New York, (Museum of

Modern Art, 1955).

Μια έκθεση ορόσημο της ουμανιστικής φωτογραφίας που

σκοπός της ήταν να δείξει «πόσο όμορφη είναι η ζωή, πόσο υπέροχοι είναι οι

άνθρωποι και πάνω απ’ όλα πόσο όμοιοι είναι οι άνθρωποι σε όλα τα μέρη του

κόσμου».

Στην έκθεση που εγκαινιάζουμε το Σάββατο 4-7-2015 στις 7μ.μ., στο Ριζάρειο Εκθεσιακό Κέντρο Μονοδενδρίου Ιωαννίνων  θα εκτεθούν οι ενότητες: «Τοπίο», «Αρχαιότητες», «Υπαίθριος ζωή», «Στιγμιότυπα κοινωνικής ζωής», «Αρχιτεκτονική» και «Ναυπηγεία».

Το Πολυμελές Συμβούλιο του Ριζαρείου Ιδρύματος εκφράζει τις ευχαριστίες του

στο Μουσείο Μπενάκη, το θεματοφύλακα της φωτογραφικής  μας κληρονομιάς,

για την προσφορά του υλικού της έκθεσης και τη συνεχή και εποικοδομητική

συνεργασία.

                                                                               

Διάρκεια         Ιούλιος 2015-Φεβρουάριος 2016

                       Οργάνωση         Ριζάρειο Ίδρυμα

                       Παραγωγή         Μουσείο Μπενάκη

                       Επιμέλεια          Γεωργία Ιμσιρίδου

                      Συντονισμός   Τάκης Αναγνωστόπουλος

                  

(Στη φωτογραφία ο Ναός του Επικούριου Απόλλωνα στις Βάσες της Ηλείας)

ΠΗΓΗ Epirus TV News Blogspot

Μιτσικέλι - Απόκρυφο Ζαγόρι

Oρος Μιτσικέλι: Απόκρυφο Ζαγόρι

(από το ένθετο του Εθνους της Κυριακής 13 Ιαν. 2013)

Χρησιμοποιώντας τον βασικό οδικό άξονα που οδηγεί στα χωριά του Κεντρικού Ζαγοριού και παραβλέποντας -αυτή τη φορά- δοκιμασμένες ταξιδιωτικές «συνταγές», ανακαλύπτουμε το άγνωστο πρόσωπο ενός τόπου που κρυμμένος πίσω από τις επάλξεις του όρους Μιτσικέλι κατορθώνει να διατηρεί ζωντανή τη νοσταλγία για μια «άλλη» Ελλάδα απόμακρη πια, μα όχι ξεχασμένη...

Tα χωριά Κήποι, Τσεπέλοβο, Μονοδέντρι, Κουκούλι, Βίτσα και το φαράγγι του Βίκου μονοπωλούν το ενδιαφέρον των επισκεπτών, εδώ στο Κεντρικό Ζαγόρι. Σίγουρα όμως η ιστορική αυτή ανθρωπογεωγραφική ενότητα που προβάλλεται διαρκώς από τα τουριστικά έντυπα και χρησιμεύει σαν σκηνικό για δεκάδες διαφημίσεις, δεν εξαντλείται εδώ.

Πίσω από τη «βιτρίνα», λίγο πιο μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας θ' ανακαλύψουμε έναν τόπο ακόμα αγνό και ανεπιτήδευτο.

Το οδικό δίκτυο που θα χρησιμοποιήσουμε είναι στο σύνολό του ασφάλτινο. Ομως κι εδώ όπως συνήθως συμβαίνει στα περισσότερα ελληνικά βουνά, οι στροφές είναι πολλές και ειδικά με βροχή ή πάγο στο οδόστρωμα, χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.

Ακολουθώντας το κομβόι των οχημάτων τα οποία κάθε Σαββατοκύριακο κατακλύζουν τα διάσημα πια χωριά του Κεντρικού Ζαγοριού, οδηγούμε στην επαρχιακή οδό που συνδέει τα Γιάννενα με τo Τσεπέλοβο. Περνάμε τον «κάμπο της Ντοβράς» με την τεράστια ευθεία και στρίβουμε προς το χωριό Ασπράγγελοι (28 χλμ. από τα Γιάννενα). Σε αυτό το κομβικό σημείο αφήνουμε τον κεντρικό δρόμο και τραβάμε νοτιοανατολικά όπως δείχνουν οι ταμπέλες για Ελάτη, Δίκορφο, Μανασσή, Καλουτά και τα υπόλοιπα χωριά που κουρνιάζουν στις βορειοανατολικές υπώρειες του βουνού Μιτσικέλι.

Σε τούτη τη διαδρομή το βουνό θα μας παρουσιάσει την πιο ενδιαφέρουσα πλευρά του σε αντίθεση με την άχαρη, γυμνή και άδεντρη όψη του η οποία μας αποκαλύπτεται από τη λεκάνη της Παμβώτιδας λίμνης και των Ιωαννίνων. Χαρούμενα κελαρυστά ρυάκια αναπηδούν εδώ παντού, μέσα από τις αμέτρητες χαραδρώσεις που διακόπτουν τη συνοχή του ελατόδασους. Μετά τη σύντομη πορεία τους σμίγουν με την κοίτη του Ζαγορίτικου ποταμού, έναν από τους κύριους υδάτινους βραχίονες που σχηματίζουν χαμηλότερα τον ποταμό Αραχθο.

Ο δρόμος ασφάλτινος, αλλά σε αρκετά σημεία στενός, με πολλά στριφογυρίσματα κουλουριάζεται στα χαμηλά πρανή του βουνού συνδέοντας οδικώς ένα πλήθος ορεινών κοινοτήτων με τα Γιάννενα αλλά και το Μέτσοβο.

Ξεκινώντας από Ασπραγγέλους στα 2 χιλιόμετρα και σε υψόμετρο 950 μέτρων θα συναντήσουμε πρώτα την Ελάτη (παλαιότερα λεγόταν Μπούλτσι). Ο οικιστικός πυρήνας δημιουργήθηκε από οικογένειες κτηνοτρόφων που έρχονταν εδώ για να ξεχειμωνιάσουν τα πρόβατά τους. Αργότερα η κτηνοτροφία εγκαταλείφθηκε και η ξύλευση των πλούσιων δασών κέρδισε τον πρώτο ρόλο στις παραγωγικές δραστηριότητες των κατοίκων. Ιδιαίτερα επί Αλή Πασά το Μπούλτσι γνώρισε μέρες ακμής και ευημερίας.

Η σημερινή Ελάτη διαθέτει αξιόλογη υποδομή και θεωρείται μαζί με τους Ασπραγγέλους το τουριστικό «θέρετρο» του όρους Μιτσικέλι.

Επτά χιλιόμετρα μετά την Ελάτη συναντάμε το χωριό Δίκορφο ή Δικόρυφο (υψόμ. 1.000). Η διαδρομή τρέχει σε ύψος 1.100 μέτρων και διακρίνεται για τη φυσική ομορφιά της. Ελατα, μαύρα πεύκα και δρύες αγκαλιάζουν τον δρόμο, ενώ η θέα είναι πανοραμική προς τη μακρόστενη κορμοστασιά της Τύμφης που φράζει προς Βορρά τον ορίζοντα. Το παλιό όνομα του Δίκορφου ήταν Τζοντίλα και στα χρόνια της ακμής του είχε πάνω από 800 κατοίκους οι οποίοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία, το εμπόριο, μα κυρίως με την αμπελουργία αφού διέθετε καλούς αμπελώνες.

Στο κέντρο του Δίκορφου δεσπόζει ο ναός του Αγίου Μηνά (1778) με το ιδιόμορφο καμπαναριό.

Ο δρόμος κόβει στα δύο τον οικισμό και σε κάποια σημεία είναι πολύ στενός. Στην κάτω συνοικία με τη σφιχτή οικιστική δόμηση συναντάμε τα πιο όμορφα πετρόκτιστα σπίτια ζαγορίσιας αρχιτεκτονικής, καμωμένα τα πιο πολλά από Κονιτσιώτες μαστόρους και ζωγραφισμένα στο εσωτερικό από Χιοναδίτες λαϊκούς ζωγράφους. Στο κέντρο του χωριού δεσπόζει ο ναός του Αγίου Μηνά (1778) με το ιδιόμορφο καμπαναριό, ενώ ιδιαιτέρα επιβλητικό είναι το παλιό κτίριο όπου στεγαζόταν το Αρρεναγωγείο και το Παρθεναγωγείο.

Τρία χιλιόμετρα μετά το Δίκορφο και αρκετές στροφές θα μας φέρουν στο χωριό Μανασσή (ή Μανασσής όπως το αναφέρουν ορισμένοι χάρτες) που βρίσκεται σε ύψος 950 μέτρων. Θεωρείται από τους παλιότερους οικισμούς του Μιτσικελίου καθώς ήδη από το 1431 αναφέρεται στη συνθήκη του Βοϊνίκου. Παλιότερα το χωριό είχε πολλούς αμπελώνες και ήταν γνωστό σε όλο το Ζαγόρι για το ποιοτικό κρασί του. 

Πλάι στο δρόμο, αντίκρυ από την τρικάνουλη κρήνη ξεχωρίζει η όμορφη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1780).   

 Επόμενη στάση στα 2 χιλιόμετρα, στο χωριό Καλουτά με τα καλαίσθητα σπίτια του να απλώνονται σε ύψος 850 μέτρων και την εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (1854) με το λεπτοδουλεμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Το όνομα του χωριού πιθανόν να προήλθε από κάποιον προύχοντα ονόματι Καλουτά ή Καλωτά (σύμφωνα με τον λαογράφο του Ζαγοριού, Λαμπρίδη) που ήρθε εδώ τον 16ο αιώνα από τα Γιάννενα.

Δυόμισι χιλιόμετρα μετά το χωριό ο δρόμος διχάζεται. Το δεξί παρακλάδι φεύγει βόρεια προς τα χωριά Διπόταμο, Φραγκάδες και καταλήγει στο γνωστό ζαγοροχώρι Κήποι (16 χλμ. όλα σε ασφαλτοστρωμένο οδόστρωμα). Ο κεντρικός δρόμος συνεχίζει πορεία παράλληλη με την κοίτη του ζαγορίτικου ποταμού στο ίδιο περίπου μοτίβο με κατεύθυνση ανατολική, περνά από τα χωριά Ανθρακίτης, Καβαλλάρι, Καρυές, Μηλιωτάδες και πέφτει στη νεότευκτη Εγνατία Οδό. Ακολουθώντας το προτεινόμενο οδοιπορικό δηλαδή από Ασπραγγέλους προς Μηλιωτάδες και Εγνατία Οδό σε πορεία που πραγματοποιείται στο σύνολό της στις παρυφές του όρους Μιτσικέλι, θα διανύσετε συνολικά 45 ασφάλτινα μεν χιλιόμετρα, αλλά με άφθονες στροφές.

(Το γεφύρι του Καμπέρ -Αγά που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μηλιωτάδες και θεωρείται ένα από τα ομορφότερα της Ηπείρου.

Για το κτίσιμο (18ος αι.) έβαλε το χέρι στην τσέπη ο Καμπέρ Αγάς των Ιωαννίνων, εξ ου και το όνομά του γεφυριού. Δυστυχώς, τον περασμένο Δεκέμβρη υπέστη σοβαρές ζημιές -με κίνδυνο να καταρρεύσει- από τις βαρβαρότητες παράνομων χρυσοθήρων που αναζητούσαν στα παλιά κτίσματα της περιοχής υποτιθεμένους κρυμμένους θησαυρούς!)

Να επισημάνουμε πως σε όλη τη διαδρομή βενζινάδικα θα βρείτε μόνο στον «κάμπο της Ντοβράς» κοντά στο χωριό Ασπράγγελοι (δηλαδή στην αρχή της διαδρομής) και μετά πάλι από 55 χιλιόμετρα, στο χωριό Μπαλντούμα κοντά στην Εγνατία Οδό.

Σύντομες εξερευνήσεις

Σε ομαλή, κατάφυτη από δρυς πλαγιά, αντίκρυ στο χωριό Καλουτάς συναντάμε τη Μονή Βισικού (4,5 χλμ. τα μισά εκ των οποίων σε καλό χωματόδρομο) που ιδρύθηκε το 1114, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Ανακαινίσθηκε πλήρως το 1787 και θεωρείται ένα από τα παλιότερα και σπουδαιότερα εκκλησιαστικά μνημεία του Νομού Ιωαννίνων. 

Είναι φρουριακής μορφής, ενώ εκτός από το καθολικό του σώζονται σε καλή κατάσταση τα κελιά, το αλώνι και άλλοι βοηθητικοί χώροι.

Υπέροχες αγιογραφίες που ακόμη δεν έχουν συντηρηθεί στο σύνολό τους, κοσμούν το εσωτερικό του έρημου πια μοναστηριού. Το 2005 εκλάπησαν από το μοναστήρι εικόνες ανυπολόγιστης αξίας οι οποίες βρέθηκαν αργότερα μαζί με άλλα βυζαντινά κειμήλια στο Λονδίνο.

Σήμερα αφού παραδόθηκαν από την αστυνομία του Λονδίνου στην ελληνική πρεσβεία φυλάσσονται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών.

Σε απόσταση μόλις 3 χλμ. ανατολικά από την Καλουτά στη θέση Μύλος Στέφου Γούλα (κοντά στον χωμάτινο δρόμο προς μονή Βισικού), συναντάμε το τρίτοξο γεφύρι, κτίσμα αρχών του 19ου αιώνα που δρασκελίζει με τα αέρινα τόξα του το ρέμα της Κασίμενας (παραπόταμος του Ζαγορίτικου ποταμού).

Μανασσή, εδώ ξεχωρίζει η όμορφη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1780).

Ενα θαυμάσιο, αλλά όχι καθαρό μονοπάτι που ξεκινά από το χωριό οδηγεί στο γεφύρι και από εκεί ανηφορίζει για τη μονή Βισικού (περίπου 2 ώρες). Από το μοναστήρι μπορείτε πάντα πεζοπορώντας να συνεχίσετε προς Μανασσή (2 ώρες περίπου σε πατημένο μονοπάτι).

Προσοχή όμως μην μπερδευτείτε καθώς τα βήματά σας συχνά θα διασταυρωθούν με διάφορους χωματόδρομους. Λεπτομέρειες για την πορεία που θα ακολουθήσετε και τα σημεία που χρειάζονται προσοχή, θα σας δώσουν οι ντόπιοι.

Πολλά από τα παλιά σπίτια είναι ζωγραφισμένα από Χιονιαδίτες ζωγράφους.

Αν έχετε κατάλληλο όχημα και διάθεση για χωμάτινες οδηγικές περιπέτειες υπάρχει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα διάσχιση που ξεκινά από το χωριό Δίκορφο, δρασκελίζει τη ράχη του Μιτσικελίου και πέφτει προς την πλευρά της λεκάνης της Παμβώτιδας στο χωριό Κρανούλα που απέχει μόλις 13 χιλιόμετρα από τα Γιάννενα. Φυσικά το χειμώνα αυτή η διαδρομή σε καμιά περίπτωση δεν πραγματοποιείται, όμως πάντα, ακόμα και το καλοκαίρι, πριν ξεκινήσετε θα πρέπει να ενημερωθείτε από τους ντόπιους για την κατάσταση του δρόμου καθώς συχνά πραγματοποιούνται κατολισθήσεις.

Σε καμία περίπτωση δεν δοκιμάζετε το εγχείρημα με κακό καιρό και χωρίς πληροφορίες καθώς θα χρειαστεί να διανύσετε 16 χιλιόμετρα σε διάσελο που κυμαίνεται από 1.000 μέχρι 1.550 υψόμετρο.

Η περιοχή έχει πολλά πέτρινα γεφύρια, μόνο που για να τα βρεις θα χρειαστεί να ρωτήσεις και σε κάποιες περιπτώσεις να περπατήσεις και λίγο.

Ακόμα και με τα πόδια αξίζει να ανηφορίσετε ως την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη (κτίσμα του 1898) που βρίσκεται 2 χιλιόμετρα ψηλότερα από το Δίκορφο και προσεγγίζεται οδικώς με σύντομη παράκαμψη από το χωμάτινο δρόμο για Μιτσικέλι. Από τον εξώστη του καμπαναριού και από τα 1.200 μέτρα ύψος, θα ατενίσετε το χωριό και όλο το πανόραμα του όρους Τύμφη.

Φτάνοντας στο χωριό Μηλιώτάδες και πριν βγείτε στην Εγνατία Οδό θα αφιερώσετε λίγο από το χρόνο σας για μια τελευταία στάση στο γεφύρι του Καμπέρ -Αγά που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μηλιωτάδες και θεωρείται ένα από τα ομορφότερα της Ηπείρου. Μια μεγάλη μονότοξη καμάρα και δύο μικρότερα ανακουφιστικά ανοίγματα συνθέτουν το πέτρινο αυτό κομψοτέχνημα που συνδέει τις όχθες του Ζαγορίτικου ποταμού (παραπόταμου του Αραχθου) και μαζί με αυτό της Τσίπιανης ήταν τα μόνα που κάποτε εξυπηρετούσαν τους κατοίκους του ανατολικού Ζαγοριού.

Με ψηλότερη κορφή στα 1.810 μέτρα, το βουνό αυτό της Ηπείρου δεν συγκαταλέγεται ανάμεσα στα μεγαλύτερα της περιοχής. Ωστόσο με το μακρόστενο στιβαρό του ανάγλυφο, κάνει επιβλητική την παρουσία του στο γεωφυσικό πεδίο, ειδικά όταν το αντικρίζεις από τα Γιάννενα και τη λίμνη της Παμβώτιδας. Πίσω από το Μιτσικέλι απλώνονται τα Ζαγοροχώρια, όπως εξάλλου δηλώνει και η σλάβικη ρίζα της ονομασίας «Ζα-γκόρι», δηλαδή «τόπος πίσω από το βουνό».

Από το Μιτσικέλι πηγάζουν πολλές πηγές που τροφοδοτούν τη λίμνη των Ιωαννίνων, αλλά και τους παραπόταμους του Αραχθου. Μέρος του βουνού υπάγεται στο νεοσύστατο Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου (περισσότερα: Κέντρο πληροφόρησης Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου, Ασπράγγελοι, τηλ. 26530 22241, www.pindosnationalpark.gr)

ΔΙΑΜΟΝΗ

Ελάτη: «Ξενώνας Ροντοβάνι» (6932431732 www.rodovani.gr). Λειτουργεί σε ανακαινισμένο παραδοσιακό κτίριο του 19ου αιώνα 

«Δρυόφυλλο» (26530 71077 http://driofillo.gr). Ξενοδοχείο σε ήσυχο σημείο με υπέροχη θέα. 

«Αθηνά» (26530 71540 www.zagoriathina.gr). Ομορφο ξενοδοχείο 4 αστέρων στο οποίο αξίζει να ζητήσετε δωμάτιο με τζάκι

«Πνοές» (26530 71145 www.pnoes.gr). Ξενώνας ιδανικός για μεγάλες παρέες καθώς νοικιάζεται ολόκληρος. Διαθέτει 3 υπνοδωμάτια, κουζίνα και καθιστικό με τζάκι. 

«Ελάτη» (26530 71180).

Δίκορφο «Κάτω Μαχαλάς» (26510 72287 http://katomachalas.gr). Σε προσεγμένα ανακαινισμένο αρχοντικό του 1842 

«Pinus Nigra Mountain Lodge» (26510 20111 www.pinusnigra.gr). Στεγάζεται σε αναπαλαιωμένο αρχοντικό του 1863. 

«Παραδοσιακές κατοικίες Δίκορφο Houses» (26510 74153). Ανεξάρτητα διώροφα πέτρινα σπίτια. 

«Art Deco» (26530 71044 ). Καλαίσθητος ξενώνας, ιδανικός για μεγάλες παρέες.

ΦΑΓΗΤΟ

Ελάτη: Η εξαιρετική ταβέρνα «Στα Ριζά» (26530 71550) έχει ευχάριστη αίθουσα και άψογο σέρβις, ενώ θεωρείται μία από τις καλύτερες στο Ζαγόρι. Εστιατόρια διαθέτουν επίσης τα ξενοδοχεία «Δρυόφυλλο», «Αθηνά» και «Ελάτη».

Δίκορφο: Υπάρχει το εστιατόριο «Το Μήλο» (26530 71174) στην όμορφη πλατεία. Αρκετές επιλογές για φαγητό θα βρείτε και στο χωριό Ασπράγγελοι, στην αρχή της προτεινόμενης διαδρομής. Στα υπόλοιπα χωριά υπάρχουν μόνο καφενεία.

Ο θρύλος του Ρόβα

Οι κάτοικοι του χωριού Καλουτά ήταν φημισμένοι κυρατζίδες (αγωγιάτες). Αυτό το χωριό υπήρξε ο τόπος καταγωγής του θρυλικού Ρόβα που με το πολυάριθμο καραβάνι του (200 άλογα και μουλάρια) μετέφερε εμπορεύματα, εμβάσματα, επιστολές και... ανθρώπους από τα Ζαγοροχώρια προς τη Βλαχιά και τις Παραδουνάβιες περιοχές όπου τότε ζούσαν πολλοί εύποροι ξενιτεμένοι Ηπειρώτες. Τα κατορθώματά του αποθανάτισε η δημοτική μούσα με το γνωστό τραγούδι :

«Κίνησ' ου Ρόβας

κίνησι μεσ' στη Βλαχιά

να πάει νύχτα σιλώνει

τάλουγου νύχτα

του καλιγώνει...»

Συνθήκη του Βοϊνίκου

Σύμφωνα με αυτήν την συνθήκη που υπέγραψαν οι προύχοντες του Ζαγοριού με την «Υψηλή Πύλη», κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας τα Ζαγοροχώρια απέκτησαν ένα είδος αυτονομίας, γεγονός που επέτρεψε στους ντόπιους να ασχοληθούν με το μεταπρατικό εμπόριο.

Μαρτυρικά Χωριά

Τον Οκτώβριο 1943 τα χωριά Μανασσής, Ελάτη, Καλουτάς, Καβαλλάρι πυρπολήθηκαν από το τμήμα της ορεινής μεραρχίας Εντελβάις των Γερμανών και σήμερα έχουν το θλιβερό προνόμιο να υπάγονται στο «Δίκτυο Μαρτυρικών Χωριών και Πόλεων του Ελληνικού Ολοκαυτώματος» www.greekholocausts.gr

Κείμενο-Φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης www.viewsofgreece.gr

... τους διαμήνυσα, από τη Φολέγαντρο, ότι έκαμαν ένα έγκλημα ...

Γράφει ο Ευριπίδης Μακρής στο βιβλίο του

«Κουκούλι Ζαγορίου – ένα παλιό αρχοντοχώρι οχτώ αιώνων» - Ιωάννινα 2005.

Στο κεφάλαιο: Το Κουκούλι κατά το Β Παγκόσμιο Πόλεμο

... στα χρόνια του εμφυλίου...

Ο «τρίτος γύρος» άρχισε τον Σεπτέμβριο του 1946. Ο καταστροφικός και αδελφοκτόνος πόλεμος είχε αρχίσει και κράτησε τέσσερα χρόνια, μέχρι τον Αύγουστο του 1949. Οι κομουνιστές αντάρτες πήραν τα όπλα για να διώξουν τους «μοναρχοφασίστες», όπως ονόμαζαν την κυβέρνηση και το βασιλιά και κατ’ επέκταση και τον εθνικό στρατό, και να επιβάλουν τη λαϊκή δημοκρατία….

Το Κουκούλι δεν είχε συμμετοχή στον ένοπλο αγώνα των επαναστατών ανταρτών του εμφυλίου.

 Τον Αύγουστο του 1947 πέρασαν από το Κουκούλι τρεις χιλιάδες αντάρτες με τον «Υψηλάντη» τον καθηγητή Αλέξη Ρόσιο από τη Σιάτιστα

(Στο βιβλίο του «στα φτερά του οράματος» καταδικάζει ο ίδιος το κομουνιστικό σύστημα, αφού είχε την ευκαιρία να το γνωρίσει στην πράξη, όταν, μετά τον ανταρτοπόλεμο, αναγκάστηκε να ζήσει στη Σοβιετική Ένωση)

Στο χωριό βρήκαν μόνο τα γυναικόπαιδα. Οι άντρες από 16 χρονών και πάνω είχαν φύγει. Το φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς όλοι οι Κουκουλιώτες εγκατέλειψαν το χωριό και επέστρεψαν σ’ αυτό μετά από τρία χρόνια. Έμειναν σ’ αυτό μονάχα μερικές ηλικιωμένες γυναίκες. Στο Ζαγόρι κυρίαρχοι ήταν οι αντάρτες.

Το χειμώνα του 1948 συνέβη ένα τραγικό περιστατικό. Οι κομουνιστές αντάρτες πέρασαν από «δικαστήριο» την Κλεονίκη Παπαβασιλείου και τον τσεπελοβίτη γαμπρό της από αδελφή, Φώτη Δεληγιάννη, και τους εκτέλεσαν.

Τι είχε συμβεί;

Ο Δεληγιάννης ήταν δεξιός. Κατηγορήθηκε από κάποιους συγχωριανούς του ότι πήγαινε μηνύματα στην κουνιάδα του Κλεονίκη, τα οποία αυτή τα διαβίβαζε στο στρατό που ήταν στη Βίτσα.

Έτσι πήγαν να τον συλλάβουν στο σπίτι του στο Τσεπέλοβο. Αυτός ανέβηκε στο ταβάνι του σπιτιού. Απειλούσαν τη γυναίκα του να τους αποκαλύψει που βρισκόταν ο άντρας της. Για μια στιγμή απείλησαν να σφάξουν το γιο του.

Τότε ο Δεληγιάννης, φοβούμενος μην πραγματοποιήσουν την απειλή τους, κατέβηκε από το ταβάνι και παρουσιάστηκε μπροστά τους. Τον έδεσαν και τον οδήγησαν στους Κήπους. Πήγαν και στο Κουκούλι και συνέλαβαν και την Κλεονίκη και την πήγαν στο κρατητήριο στους Κήπους.

Αφού τους ξυλοκόπησαν άγρια για να μαρτυρήσουν για κάτι το οποίο δεν είχαν κάμει – ήταν ανυπόστατα τα όσα τους καταμαρτυρούσαν – την άλλη μέρα τους πέρασαν από «στρατοδικείο».

Οι «δικαστές» τους έκριναν ενόχους και τους επέβαλαν την ποινή του θανάτου.

Την άλλη μέρα τους εκτελέσανε, μαζί με άλλους δύο (σύνολο τέσσερα άτομα) στο δάσος, μισή ώρα ανατολικά των Κήπων.

Εφτά χρόνια μετά βρήκαν τους θαμμένους σκελετούς.

Ο Νίκος Παπαβασιλείου, ο άντρας της Κλεονίκης γνώρισε τον σκελετό της γυναίκας του από ένα χρυσό δόντι στην οδοντοστοιχία της.

Για πολλά χρόνια – και σήμερα (2005)- οι συγγενείς της Κλεονίκης και του Δεληγιάννη και οι άλλοι Κουκουλιώτες πιστεύουν πως ο κύριος «δικαστής» στη δίκη της Κλεονίκης και του Δεληγιάννη ήταν ο Γκαστής από το Δίλοφο.

Εγώ (γράφει ο Ευριπίδης Μακρής) όταν κουβέντιασα με το Χρυσόστομο Νούλη από τους Κήπους (πολιτικό υπεύθυνο στο Ζαγόρι του ΕΑΜ ΕΛΑΣ ) διέψευσε αυτή την εκδοχή για πέρα ως πέρα λανθασμένη

«εγώ, λέει ο Χρυσόστομος Νούλης, ήμουνα στη Φολέγαντρο εκείνη την εποχή. Έμαθα για την εκτέλεση της Κλεονίκης ένα μήνα μετά. Βρίσκαμε τρόπους επικοινωνίας και τους διαμήνυσα ότι έκαμαν ένα έγκλημα. Όλοι ήξεραν ότι εγώ είμαι Κουκουλιώτης. Λυπήθηκα πολύ για την Κλεονίκη που περάσαμε μαζί όλα τα χρόνια με πάρα πολλές δυσκολίες, προπαντός τα χρόνια της Κατοχής. Φρόντισα και πληροφορήθηκα ποιοι έβγαλαν την απόφαση να την εκτελέσουν. Οι «δικαστές» ήταν Μακεδόνες και δεν ήξεραν τους Ζαγορίσιους. Δεν ήταν ο Γκαστής στην υπόθεση αυτή. Μακάρι να’ταν, δεν θα τους τουφέκιζαν, γιατί πραγματικά «πήγαν σαν το σκυλί στ’ αμπέλι»…»

Άλλο ένα δυστύχημα που έγινε στο Κουκούλι το 1948, αποτέλεσμα και αυτό του εμφυλίου, ήταν ο θάνατος που βρήκαν δυο Κουκουλιώτισες κοπέλες από νάρκη.

Στις 20 Ιουλίου του 1948 η Ασπασία Κόκκορου και η Φιλομήλα Αναστασιάδη, γυρίζοντας από τον προφήτη Ηλία της Βίτσας, κοντά στο γεφύρι του Μίσιου, πάτησαν νάρκη και σκοτώθηκαν. Επειδή δεν υπήρχαν άνθρωποι να τις μεταφέρουν στο χωριό τις έθαψαν επιτόπου. Ύστερα από λίγες μέρες σκοτώθηκε επίσης από νάρκη και ο γέρο – Τσάλιος ο Γιώργος.         

(Ο Ευριπίδης Μακρής τελείωσε με άριστα τη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, μετεκπαιδεύτηκε στο Μαράσλειο Διδασκαλείο και έκαμε μεταπτυχιακές σπουδές με υποτροφία του ΙΚΥ (1974-77) στο Πανεπιστήμιο του Ντούϊσμποργκ.

Υπηρέτησε στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ως Δάσκαλος, Διευθυντής, Σχολικός Σύμβουλος.

Συνέγραψε αρκετά βιβλία και εκπόνησε πλήθος εργασιών – εισηγήσεων

Τιμήθηκε με έπαινο από την Ελληνική Λαογραφική Εταιρεία και το Λαογραφικό Μουσείο Σαρακατσάνων Σερρών)

Εικόνες από την Φθινοπωρινή Καλουτά

Μια έμμετρη περιγραφή της Καλωτάς

(του Γεωργίου Σωτήρη από Νεγάδες Ζαγορίου (1856-1943)

Ο Γεώργιος Σωτήρης γεννήθηκε στις Νεγάδες του Ζαγορίου το 1856. Τα πρώτα γράμματα εδιδάχθη στις Νεγάδες. Το 1870 μετέβη εις Βραϊλαν Ρουμανίας, όπου ετελείωσε τις σπουδές του εις το εκεί ελληνικόν εκπαιδευτήριον των αδελφών Κουμπάρη. Υπηρέτησε ως διδάσκαλος επί 50 χρόνια εις Μύρον, Κανάλια και Μεσγάνι Καρδίτσης και εις Νεγάδες, Φραγκάδες και Δραγάρι Ζαγορίου.

Το ποίημα για την Καλωτά, προσφορά του εγγονού του Μάνθου Οικονόμου, Γυμνασιάρχου ιστορικού συγγραφέως, στο τεύχος «Το χωριό μας η Καλωτά» του Δημητρίου Θεμελή – τεύχος Β – Έκδοσις Αδελφότητας Καλωτάς Αθήναι 1975)

Η ΚΑΛΩΤΑ

Η Καλωτά είναι καλόν και έμορφον χωρίον

καλή η εκκλησία της, ωραίον το Σχολείον

Θείας Μεταμορφώσεως είναι η εκκλησία

Αυγούστου έξ πανήγυρις γίνεται θαυμασία

Στο μεσοχώρι ο χορός, το ομορφοστρωμένο

γίνεται ζωηρότατος με τρόπο ζηλεμένο.

Έχ’ εξωκκλήσια καλά, όπως κι’ άλλα χωριά

της Αγίας Παρασκευής και του Προφήτ’ Ηλία

το Μοναστήρι το Βισσοκό, Κοίνησις Παναγίας

που επί τρίπου Μιχαήλ εκτίσθη αρχοντείας.

Είναι ευεργέται Καλώτάς, ο Ζάκας των Σχολείων

που χρόνια διετήρησε και Παρθεναγωγείον

Και τα Σχολεία Καλωτάς σκολιά έχουνε γίνει

Μόνον ποιος είν’ αρμόδιος περί τούτων ας κρίνει.

Οι δάσκαλοι με μέθοδον διδάσκουν τα παιδία

και πλέον δεν τα τυραννούν με τη τεχνολογία

ούτε να λέγουν ραφανίες ή θρίδακες δεν κάνει,

αλλά μαρούλια τα παιδιά κι’ οι δάσκαλοι ρεπάνι

Για τα σκολιά η μαλλιαρ’ η γλώσσα

αυτή είν’ η κατάλληλος, που είναι γλώσσα ζώσα,

σ’ αυτήν χορεύουν και πηδούν, παίζουν περιβολάρη

και τραγουδούν το γαϊδαρο, όπου βαστά σαμάρι.

Είν’ άχρηστος εις τα σκολιά η γλώσσα η αρχαία

κι’ άδικα ζαλίζεται, μ’ αυτήν η νεολαία.

Πρόγονες γίγαντες αυτήν ωμίλουν και δεν κάνει

να την μαθαίνομεν ημείς, απόγονοί των νάνοι.

Γλώσσα νεκρά δεν ωφελεί, ζαλίζεται η νεότης

άχρηστα τα ιδανικά, χρήσιμ’ η σκοπιμότης.

Γόνοι αυτής Θεόφιλος Παϊσιος καμάρι

Κι’ ο Κονομάτης ο λαμπρός ο Φιλικός με χάρι

Καλλίνικος Καλόγηρος, πρώην Κώστας Σταμάτης

στ’ Άγιον Όρος ‘μόνασε αυτός ο Καλωτάτης

Οι δυο πρώτ’ επίσκοποι τη βρύση του Δεσπότη

έκτισεν εις την Καλωτά, είναι των άλλων πρώτοι.

Ανδρέας ο Τενόπουλος στο Μεσοχώρι βρύσι

την έκτισε πανέμορφη να πιή όστις θελήσει

Χριστόδουλος καθηγητής, ένδοξος Καλωταίος

Την γλώσσαν την Ομηρικήν ως Έλλην γράφ’ αρχαίος.

Θαυμάζεται το ποίημα εις τον Γαμβέτα Γάλλον,

Πούκαμε στην ομηρικήν γλώσσαν έπος μεγάλον.

Ο Οικονόμος ο ιερεύς, Βίκας πατήρ δασκάλων

Ο Νούσιας, ο Δημήτριος παπάδες μ’ επιβάλλον

Διδάσκαλος ο Θεμελής, οι τέσσαρες Βικαίοι

Ο ιερεύς Νικόλαος κι’ Ανδρέας οι Πετσαίοι.

Λαμπρός ήτο διδάσκαλος ο Παπαγεωργίου

o Κωνσταντίνος, υπογραμμός δάσκαλου σεβασμίου.

Ο Βασταρούχας ο ιατρός, ο Βέλλιος ο Τασούλας

…….

Κι’ ο Μακρυνιώτης παπαγιός Αλέκος ο Μπανάκος

τεχνίτης λεπτουργός αλλά κομμουνισμού γεμάτος

Κωστάκης Βίκας ιατρός, όστις εις το Παρίσι

εσπούδασεν ….

Και τώρα εχ΄ η Καλωτά άνδρες εξακουσμένους

Και δικηγόρους και ιατρούς και διανοουμένους.

Ο επιστήμων ιατρός ο Στέφανος Στεφάνου

φιλάνθρωπος, αγαπητός στέκει πολύ απάνου

……

Αποστολίδης ιατρός άριστος επιστήμων

παρ’ όλων υπολήπτεται και φίλων και γνωρίμων

Και δικηγόρος ευφραδής Γιώργος Κωνσταντινίδης

βροντά και αστράφτει ως Περικλής που γράφει ο Θουκυδίδης

Όταν στα δικαστήρια χεμάρρους αγορεύει

και δικαστάς και ακροατάς θέλγει και σαγηνεύει.

Τον ήττονα λόγον ποιεί κρείττονα και θαυμάζουν

τας γνώσεις του τας νομικάς στας δίκας που δικάζουν

Δικαστηρίου αίθουσα ταράττεται, δονείται

κι’ ο ρήτωρ ο Γεώργιος καταχειροκροτείται

Για τούτο δικηγόρον των πολλοί τον διορίζουν

διότι είναι βέβαιοι την δίκην πως κερδίζουν.

Υπάρχει κι οδοντίατρος δόντια χρυσά που βάνει

λαίμαργα σαν ο Λούκουλος να τρώγουν να τους κάνη

Κι’ άλλοι επιστήμονες σπουδάζουν Καλωταίοι

οικοκυραίων τα παιδιά χρηστών ελπίδων νέοι

Ψάλτης ο καλλικέλαδος Δημήτριος ο Σιόλος

που όταν ψαλλ’ αχολογά της εκκλησιάς ο θόλος

και οι εικόνες σείονται και τα κανδήλια τρέμουν

Ταράττοντ’ οι πολυέλαιοι κι’ ο κόσμος απομένουν

εκστατικοί για τη φωνή που δυνατά φωνάζει

και ψάλλει τόσον υψηλά χωρίς και να βραχνιάζη

Πολλούς έχ’ οικυραίους καλούς και τιμημένους

τα κτήματα στην Καλωτά καλά εργαζομένους.

Και άλλοι εις τα Γιάννενα και άλλ’ εις μέρη ξένα

είν’ έμποροι κι’ εργάζονται πιστά και τιμημένα,

που όλοι την θαυμάζουνε την τιμιότητά των

γι’ αυτό πελάτες έχουνε στα καταστήματά των.

………

Αι δε γυναίκες Καλωτάς τέλειες Ζαγορίσιες

τίμιες, φρονιμότατες, γεμάτες όλες χάρι

τους άνδρες και τα τέκνα των έχουν χρυσό καμάρι.

Και τα κορίτσια Καλωτάς σεμνότατα γεμάτα

και ταπεινά και φρόνιμα με κάλλη τα αφράτα.

Και τα αμπέλια Καλωτάς γλυκά σταφύλια κάνουν

γλυκύτατο και το κρασί και το ρακί για ζήλια

Όσοι αν πίνουν μέτρια, οίνος καρδίαν ευφραίνει

όσοι δ’ αν πίνουν άμετρα, εβγαίνουν μεθυσμένοι.

Έχει και οπωρικά καλά, κεράσια μήλ’ απίδια

σύκα κι’ ωραία κάστανα, λεφτόκαρα, καρύδια

Αυτή είναι η Καλωτά, καλά σαν νερό ρέει

λαμπρόν Ζαγοροχώριον στην ευτυχία πλέει

Δεν θα ειπήτε ψέματα, ό,τι έγραψα και είπα

σας κα΄νω όρκον φίλτατοι, τον Άγιον Αντύπα,

Είν’ η αγία του εικών, αρχαία ζωγραφία

στον τέμπλον εκκλησίας σας άκρον εις την νοτία

Χρόνια πολλά σας κι ευτυχή να΄ναι το πανηγύρι

Υψών, απών τω σώματι, στη γειά σας το ποτήρι

κι εύχομαι πνεύματι παρών ω φίλοι Καλωταίοι

να ζήτε .ανδρες, γέροντες, γυναίκες , παιδιά, νέοι

Γεια σας φίλοι και χαράς σας

ευδαιμονία και ζωή

μακρότατη και καλή

πάντα νάναι σιμά σας

Τέτοια είναι η Καλωτά που λεν καλό δεν έχει

λαμπρόν Ζαγοροχώριον που ευτυχία τρέχει

Έχει χωράφια καλά σπέρνουν σιτάρια, βρίζα

ολίγον αραβόσιτον και βρώμη και κριθάρια

Έχει και γιδοπρόβατα, παίρνουν τυρί και γάλα

παίρνουνε και το βούτυρον, μεγάλα έχουν κέρδη

Έχει και ζώα φορτηγά, άλογα και μουλάρια

φέρουν και τα φορτώματα κ’ εμβαίνουν και καβάλλα.

(Γεώργιος Σωτήρης 1856-1943)

Λεπτομέρεια από το Μπαγιώτικο γεφύρι του Μύλου

Πάησαν οι γάστροι και τα μαγειριά, μας απόμκει ο Βίκος, τα γιοφύρια και οι εκκλησιές

Ακόμα και τα καλντερίμια άλλαξαν παράδοση στο Ζαγόρι
«Γράμμα» στον Φανίτσιο τον Λιασκοβετσινό

Του ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΧΡΗΣΤΟΓΟΥΛΑ στον ΠΡΩΪΝΟ ΛΟΓΟ 3 Ιουλίου 2010

• Γράφτεις Βασίλη Φανίτσιο το 1940 Στα Καλούδια μας, Καλούδια απʼνʼκαψο-Ήπειρο.… άμα έναν παλιοελλαδίτη υπάλληλο τον στείλουν στην Ήπειρο τόχει για … εξορία! Αφτή είναι η κοινή αντίληψη! Κι όμως ! μότι βγει στο Ζαγόρι ξαφνιάζεται!
Πού βρεθήκαν αφτά τα σπίτια –παλάτια, αφτά τα χωριά με τα καλντερίμια, αφτός ο πολιτισμός, στα κατσάβραχα και στα γκρέκορα, σαφτά τα Αγριοβούνια κι τα Μαυροβούνια; ρωτάει και τρίβει τα μάτια του, και με το δίκιο! «εξ ιδίων κρίνει τα αλλότρια»!
Πέρασαν 70 χρόνια από τότες καψο-Φανίτσιο και τα σπίτια –παλάτια έγιναν χαλατζιούκες, τα καλντερίμια χορτάριασαν και τα ξαναφκιάκαμαν σαν «τα μούτρα μας» όσο για τον πολιτισμό, αφού δεν «φέρνει»λεφτά, τον παρατήσαμαν.
Γιόμʼσαμαν ξενοδοχεία, ξενώνες, ενοικιαζόμενα δωμάτια, μαγαζιά με φαγιά, και πίτες παραδοσιακές σε φούρνο τεχνολογίας.

Πάησαν οι γάστροι και τα μαγειριά. Μας απόμκει ο Βίκος, τα γιοφύρια (όσο αντέξουν και αυτά) οι εκκλησιές (τις πήραν φαλάγγι οι κλέφτες) τα αγριοβούνια και τα μαυροβούνια και ο κόσμος μας έφκε.
Σαν βγεις καθημερινή στο χωριό ούτε σκλί δεν σʼαλυχτάει πια. Ερημιά, χαλατζιούκες, οι αρκούδες βολοδέρνουν στις πλατείες, οι αλʼπές είναι περισσότερες απʼτι μας!

Ήρθε όμως ο Καλλικράτης (κάπου είναι και αυτός εκεί πάνω) και μας έκανε Ζαγόρι από τα πολλά Ζαγόρια που ήμασταν.
Γιατί δεν άκουγες κανέναν να λέει Ζαγόρι μήτε οι ντόπιοι (μανάχα κάποιοι γαμπροί). Ακούς καψο –Φανίτσιο, έδρα στο Ζαγόρι λεν θα είναι η Ντοβρά, οι Ασπράγγελοι κατά πως λέγεται σήμερα.
Χωρίον παραδοσιακότατον. Τα πέτρινα σπίτια ναʼναι ίσια με δυο χεριών δάκτυλα; Δεν τα βάνω, για τόσα. Κεραμίδι, σοβάς κάτασπρος, τσίγκια και τσιμέντο κάργα. Αλλά σαν έγραφες τα θʼκά σου δεν είχαν περάσει οι Γερμανοί.
Πέρασαν, μας έκαψαν τα σπίτια, σκότωσαν και κόσμο και μεις μετά σαράντα -πενήντα χρόνια βρήκαμαν την ευκαιρία να προσφωνήσουμε τα καμμένα χωριά μας «Μαρτυρικά» . Και ενώ έπρεπε να ξαναφκιάσουμε τα σπίτια μας παραδοσιακά, περάσαμε νομοσχέδια να μην βάλουμε πλάκα στην σκεπή.

Γίνκαν τα σπίτια από παλάτια –σαν καμπίσια λιβαδόσπιτα.
Έρχονται και οι ξένοι επισκέπτες που ξέρουν πολλά περισσότερα απʼτι μας για την ιστορία μας και απορούν που σε κανένα από τα «μαρτυρικά» χωριά μας δεν υπάρχει κάποιο σημείο «τόπος μνήμης»για ότι συνέβη τότες, το 1940 με 44.
Τα καλντερίμια άλλαξαν και αυτά παράδοση, γίνκαν φαρδιά να πάν ο κόσμος με το κάρο τους στην πόρτα. Ήρθε και το ρεύμα και γιόμσαν οι ρεματιές κολώνες και κολωνάκια

Όλα τα μονοπάτια που συνέδεαν τα χωριά μας κλείστκαν απʼτα πουρνάρια, τα γραβιά. Πάησαν όλα.

Στα μεσοχώρια δεν ακούς παιδιά να παίζουν, φοβούνται οι γονείς μην πέσουν και χτυπήσουν στις πέτρες. Αυτό πουλάει πλέον στο Ζαγόρι, τις πέτρες.
Τα σχολειά και οι Σχολές (Αναγνωστοπούλειος, Πασχάλειος κλπ) παν να γένουν μουσεία, γιατί σχολειά δεν ξαναγένονται! Μόνο τα πανηγύρια μας αντέχουν ψια ακόμη και ακούμε λίγο κλαρίνο, αλλά το Δ.Ν.Τ. θα τα κόψει και αυτά! Και όπως είπε κάποτε ένας τρανός Ζαγορίσιος κλαριντζής … θα μας πετάν κέρματα στα πανηγύρια για να ακούσουν το τραγούδι τους!
Αχ! καψο – Βασίλη Χριστόδ. Φανίτσιο, περνάς καλά εκεί πάνω!

Τριήμερη γιορτή μανιταριού στα Άνω Πεδινά στο Ζαγόρι

Τριήμερη γιορτή μανιταριού
Την 2η Ηπειρώτικη Γιορτή Μανιταριού διοργανώνει ο Σύλλογος Μανιταρόφιλων Ηπείρου από αύριο Σάββατο μέχρι τη Δευτέρα στα Άνω Πεδινά Ζαγορίου, στη Λαμπριάδειο Σχολή.

Κατά τη διάρκεια της τριήμερης εκδήλωσης, θα γίνουν σεμινάρια με θέματα που αφορούν τα μανιτάρια, εξορμήσεις σε κοντινό δάσος για αναζήτηση και συλλογή μανιταριών, δημιουργικό και παιδικό εργαστήρι και ζωντανή μουσική από μπάντες και ηπειρώτες τραγουδιστές.
Για μια ακόμη φορά μανιταρόφιλοι από διάφορες περιοχές της Ηπείρου, κι όχι μόνο, θα συναντηθούν στα Άνω Πεδινά, για να ανταλλάξουν γνώσεις και εμπειρίες για τα μανιτάρια, να δοκιμάσουν μανιταρογεύσεις και να απολαύσουν τις φυσικές ομορφιές τις περιοχής, κατά την αναζήτηση μανιταριών. «Ο κόσμος του μανιταριού προσφέρει πολλά πράγματα, όπως άσκηση, αναζήτηση και την γεύση από τα είδη των μανιταριών. Είναι γεγονός άλλωστε ότι οι σύλλογοι μανιταρόφιλων αυξάνονται κάθε χρόνο», είπε ο πρόεδρος του Συλλόγου Μανιταρόφιλων Ηπείρου, Γιώργος Λάμπρου.
Να θυμίσουμε ότι στη περσινή εκδήλωση του συλλόγου σημειώθηκε μεγάλη επιτυχία, καθώς την επισκέφθηκαν πάνω από 1.000 άτομα. «Ήταν μια έκπληξη για μας η περσινή γιορτή, καθώς δεν περιμέναμε ότι θα φτάναμε αυτόν τον αριθμό επισκεπτών. Φέτος όμως πατάμε γερά στα πόδια μας και ξέρουμε ότι η γιορτή θα διοργανωθεί με μεγάλη επιτυχία», είπε ο αντιπρόεδρος του Συλλόγου Μανιταρόφιλων Ηπείρου Χάρης Λαμπρίδης.

Ο Σύλλογος των Μανιταρόφιλων Ηπείρου δεν έχει μεγάλη διάρκεια ζωής, καθώς ιδρύθηκε το 2007, αλλά μέσα σε αυτά τα τρία χρόνια έχει κάνει αρκετά πρωτοποριακά πράγματα. Ένα παράδειγμα είναι και η εκδήλωση που είχε διοργανωθεί παλαιότερα με θέμα την «Τρούφα», όταν σημειώθηκε με επιτυχία η πρώτη καταγραφή τρούφας στην Ήπειρο, με τη βοήθεια ειδικών καλεσμένων από Ιταλία και την Ξάνθη.
Το πρώτο «ραντεβού» δίνεται λοιπόν για αύριο στις 10 το πρωί. Στις 2 το μεσημέρι θα ξεκινήσει η έκθεση-εργαστήριο αναγνώρισης μανιταριών, την οποία έχουν επιμεληθεί: Γεώργιος Κωνσταντινίδης, Άγγελος Παπαδημητρίου, Ευάγγελος Φίλης, Πανταζής Τουφίδης, Αθανάσιος Ντίνος.

Στις 5 το απόγευμα θα γίνει εργαστήρι παιδικών δραστηριοτήτων, ζωγραφικής και γλυπτικής με επιμέλεια της Αγγελικής Μπαμπασίκα. Στις 8.30 το βράδυ θα γίνει η κεντρική εκδήλωση με ομιλία για τα μανιτάρια από τον γεωπόνο Λευτέρη Λαχουβάρη.

Μία ώρα μετά θα μοιραστεί δωρεάν μανιταρόσουπα από τον Σύλλογο Μανιταρόφιλων και θα ακολουθήσει μουσική από το συγκρότημα «Μιχάλης Μιχόπουλος». Την Κυριακή 23 Μαΐου, στις 9 το πρωί έχει προγραμματιστεί να γίνει συγκέντρωση στον χώρο της εκδήλωσης για αναχώρηση προς αναζήτηση, συλλογή και καταγραφή μανιταριών. Στις 10 το πρωί, στο χωριό θα γίνει το παιχνίδι «το κυνήγι του μανιταροθησαυρού». Το απόγευμα, το πρόγραμμα περιλαμβάνει παιδικές δραστηριότητες, και στις 7 θα γίνουν ομιλίες από τους τρεις δημάρχους του Ζαγορίου αλλά και από εισηγητές.

Ο Γιώργος Κωνσταντινίδης θα μιλήσει για τις μεθόδους απλής καταγραφής των μυκήτων, ο υποψήφιος διδάκτορας Βιοχημείας Στάθης Βασδέκης θα κάνει ομιλία για τις φαρμακευτικές ιδιότητες των μανιταριών και ο γεωπόνος Θανάσης Μαστρογιάννης θα μιλήσει για το πώς καλλιεργούνται τα μανιτάρια (σπιτική καλλιέργεια). Στις 9.30 και πάλι δωρεάν μανιταρόσουπα και μουσική βραδιά με τα συγκροτήματα «Μιχάλης Μιχόπουλος», «Μουκλιομός» και «Manitarock».
Για το πρωί της Δευτέρας 24ης Μαΐου έχει προγραμματιστεί συζήτηση με θέμα: «Επαναπροσδιορισμός ανάγκης ίδρυσης ομοσπονδίας ή άλλης μορφής εταιρείας» με εισηγητή τον Παναγιώτη Διαμαντόπουλο, και βόλτα για αναζήτηση, συλλογή και καταγραφή μανιταριών.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ 1) Μανιτάρια Ηπείρου

2) Οδηγός μανιταροκυνηγού

3) Ολα τα μανιτάρια

Ό,τι δεν τόλμησαν να κάνουν αλλόθρησκοι κατακτητές...

Όπως αποκαλύπτεται σε ψήφισμα των κατοίκων του

Στο Κουκούλι έχουν στοιχεία που οδηγούν στους ιερόσυλους!

«Μητρόπολη και ιερέας έδειξαν πλήρη αδιαφορία»

Στοιχεία που αν αξιοποιηθούν μπορούν να οδηγήσουν στην ανακάλυψη των ιερών κειμηλίων τα οποία κλάπηκαν από το Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Κουκούλι Ζαγορίου, αλλά και στο ξεσκέπασμα εκείνων οι οποίοι παρέλαβαν το εμπόριο της αρχαιοκαπηλίας, θέτουν στη διάθεση των αρχών που διερευνούν την υπόθεση οι κάτοικοι και οι φορείς του χωριού.

Οι τελευταίοι πραγματοποίησαν πρόσφατα συγκέντρωση στο Κουκούλι όπου και συζήτησαν για την λεηλασία της εκκλησία τους.

Στο ψήφισμα που εξέδωσαν αφήνουν επίσης σοβαρές αιχμές και εναντίον της Μητρόπολης Ιωαννίνων, αλλά και του εφημέριου του χωριού, τους οποίους κατηγορούν για πλήρη αδιαφορία απέναντι στο πρόβλημα.

Στην πρόσφατη σύσκεψη, στην οποία συζητήθηκε από τους κατοίκους του χωριού -παρουσία του νομάρχη Αλέκου Καχριμάνη και του δημάρχου Τύμφης Γιώργου Σουκοβέλου- η βεβήλωση και λεηλασία της φημισμένης για τις αγιογραφίες και την αρχιτεκτονική της κεντρικής εκκλησίας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, αναλύθηκαν τα αίτια που οδήγησαν σʼ αυτό το γεγονός και επιμερίστηκαν ευθύνες για τα ελλιπή μέτρα προστασίας του Ναού.

Συγκεκριμένα, στο ψήφισμα που καταρτίστηκε στην συνέλευση, το οποίοι υπογράφουν ο πρόεδρος της Αδελφότητας Κουκουλιωτών Σπύρος Τσουμάνης και η πρόεδρος του Τ.Σ. Διονυσία Τσουμάνη, αναφέρεται ότι ελήφθησαν από τους κατοίκους του χωριού και τους φορείς του οι εξής αποφάσεις:

• Να προστατεύσουν την εκκλησία τους με ενισχυμένα τεχνικά μέσα, ώστε να καταστεί αδύνατη η παραβίαση θυρών και παραθύρων

• Να αποκαταστήσουν την ζημιά που έγινε και να κατασκευάσουν πάλι τις εικόνες τους, όπως ήταν από άποψη αγιογραφίας, καθώς πριν κλαπούν, τις είχαν φωτογραφήσει. Για το σκοπό αυτό τόσο ο Δήμαρχος Τύμφης όσο και ο Νομάρχης Ιωαννίνων που παρέστη στην συγκέντρωση, υποσχέθηκαν, όπως αναφέρεται, ότι θα συνδράμουν οικονομικά στο κόστος των εικόνων που θα κατασκευαστούν.

• Οι κάτοικοι Κουκουλίου στο ψήφισμά τους καταδικάζουν την απουσία από την συγκέντρωσή τους τόσο του Μητροπολίτη Ιωαννίνων κ. Θεόκλητου ή αντιπροσώπου του, όσο και του Ιερέα του χωριού, οι οποίοι, όπως τονίζουν, «ενώ όφειλαν να πρωτοστατήσουν, έδειξαν πλήρη αδιαφορία».

• Παράλληλα, εξουσιοδοτούν την Αδελφότητα και το Τοπικό Συμβούλιο «να στείλει τις αποφάσεις τους στις ηγεσίες των αρμόδιων υπουργείων, στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης και στους βουλευτές του Νομού μας, με την παράκληση να συζητηθεί στη Βουλή το θέμα της προστασίας των μνημείων της πατρίδας μας και ειδικότερα της Ηπείρου, όπου τα τελευταία χρόνια έχουν «κατακρεουργηθεί» από τις «συμμορίες» των αρχαιοκάπηλων – ιερόσυλων και να διαβαστεί στη Βουλή ενώπιον της εθνικής αντιπροσωπείας το ψήφισμά τους».

Στο ίδιο ψήφισμα επισημαίνεται ακόμη ότι το οργανωμένο σχέδιο των ιερόσυλων, που «χτυπούν» νύχτα τις εκκλησίες στα ορεινά χωριά των λιγοστών ηλικιωμένων κατοίκων, πρέπει να απασχολήσει σοβαρά τους αρμόδιους, ώστε με συντονισμένες ενέργειες να συλληφθούν οι «συμμορίες» των αρχαιοκάπηλων.

Στο συγκεκριμένο δε περιστατικό της λεηλασίας της εκκλησίας στο Κουκούλι, οι κάτοικοί του τονίζουν ότι μπορούν να δώσουν όλα τα στοιχεία που θα χρειαστούν οι Αρχές, ώστε να ανακαλυφθούν οι παραλήπτες του εμπορίου της αρχαιοκαπηλίας και να βρεθεί ο κλεμμένος θησαυρός τους.

Και κλείνουν σημειώνοντας χαρακτηριστικά:

«Εμείς, οι κάτοικοι Κουκουλίου, πιστεύουμε στο «δαιμόνιο» των διωκτικών αρχών της πατρίδας μας, που με τη βοήθεια του Θεού, θα οδηγηθούν στη σύλληψη των εγκληματιών, που «μαγάρισαν» και βεβήλωσαν την εκκλησιά μας, την παραμονή της Γέννησης του Θεανθρώπου».

23 Οκτωβρίου 1943: Οι Γερμανοί καίνε την Καλουτά στο Ζαγόρι.

Η ΚΑΛΟΥΤΑ στις ΦΛΟΓΕΣ των ΓΕΡΜΑΝΩΝ – Οκτώβρης του 1943.


(Άρθρο του αείμνηστου Τάκη Σακελλαρίου, επί χρόνια πολλά
Δάσκαλου στα Πρότυπα Δημοτικά Σχολεία της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας)


Φθινοπωρινό πρωϊνό του 1943. Η Καλουτά είχε ξυπνήσει από έναν εφιαλτικό, ταραγμένο ύπνο. Κακά μαντάτα απλώνονταν γύρω. Οι Γερμανοί κατακτητές σκύλιασαν από το λεβέντικο πνεύμα της Αντίστασης του λαού μας, από την αυτοθυσία του για τη λευτεριά, και είχαν επιδοθεί σε βάρβαρα αντίποινα.

Οι Λυγκιάδες είχαν παραδοθεί στις φλόγες και ογδόντα ψυχές κάηκαν στα σπίτια τους. Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ετοιμάζονταν.

…. «Προσοχή! Προσοχή! Γερμανική φάλαγγα πέρασε από το Στόμιο της Κόνιτσας και ξεχύθηκε στ’ ακρινά χωριά του Ζαγοριού! Μην απομακρύνεστε από τα σπίτια σας και βγάλτε τίποτα όξω!»

ανήγγειλε ο τηλεβόας το τρομερό μαντάτο από την πλατεία του χωριού.

Μείναμε βουβοί κι άλαλοι!

Μαύρη Τετάρτη αποβραδύς

Μια Πέφτ’ ήταν το γιόμα!

Θρήνος μεγάλος γίνεται,

στις ρεματιές στα δάση

Κλαίμε οι δόλιοι το χαμό

των όμορφων σπιτιών μας

Καυτές οι φλόγες τάζωσαν

πυκνός καπνός πετιέται

Κατάρα και ανάθεμα

απ’ τις καρδιές, που πάει

Εκδικητής και τιμωρός

στους άνθρωπους θηρία

Ζύγωσε ο αφανισμός. Βροντές και χτύποι φτάνουν στ’ αυτιά μας από τα γειτονικά χωριά. Μαύρος καπνός σκουραίνει το γαλάζιο του φθινοπωρινού ουρανού. Κι ο τηλεβόας δίνει από την πλατεία τις τελευταίες πληροφορίες για την κατεβασιά που έρχεται.

Η ψυχή μας το είχε προμαντέψει το κακό. Την πρώτη Αυγούστου κανόνια απ’ το Μπισδούνι είχαν σκοτώσει δύο χωριανούς μας τη Φωτεινή και το αβάπτιστο του Κώστα Κατσιούρα κι είχαν γκρεμίσει δυό σπίτια. Κι εμείς οι μαύροι δεν θέλαμε να το πιστέψουμε.

Είχαμε γεμίσει τα σπίτια μας με τα ελέη του Θεού. Γενήματα, όσπρια, κρασιά, καρύδια, μήλα, κάστανα, τυριά, βούτυρα, μέλι…Και τι δεν μας χάρισαν τα χώματα του τόπου μας και τα ζώα μας εκείνη τη χρονιά, ποτισμένα με τον ιδρώτα της δουλειάς και του νοικοκυριού μας. Βάϊζαν οι κρεβάτες απ’ τη σοδειά και στα κελάρια έβραζε ο μούστος.

Και να που έφτασε η μέρα να γίνουν όλα στάχτη.

Ξαρματώσαμε τα σπίτια μας στα χαμένα! Άλλα στις «μπίμπτσες» άλλα στις στενούρες, άλλα στις αυλές και στους λάκκους. Και τι δεν έβλεπες έξω πεταγμένα για ν’ αποφύγουν τις φλόγες και τον αφανισμό! Κασέλες, κρεβάτια, κασόνια, τραπέζια, καρέκλες, μηχανές, σκαφίδια, πλαστήρια, καθρέπτες, βαρέλια, νταμουζάνες, γυαλικά, παραθυρολόφυλλα, πόρτες, χαλκώματα, σκεπάσματα, στρώματα, προσκέφαλα, εργαλεία, λογής λογής πράματα και θάματα που θέλει η ζωή!

Όλα αποχτημένα με μόχθο και μεράκι από μας και τους προγόνους μας.

Το απόγεμα της Τετάρτης 21 του μηνός (Οκτ. 1943) δε σήκωνε άλλο η παραμονή μας στο χωριό. Έπρεπε να φύγουμε γιατί κινδύνευε η ζωή μας.

Και που να πάμε;

Που μπορούσε να είμαστε ασφαλισμένοι;

Κανένας δεν ήξερε!

Οι Γερμανοί (στρατιωτικό τμήμα της ορεινής μεραρχίας Εντελβάϊς) είχαν φτάσει στους Φραγγάδες και στη Λεφτοκαρυά και απ’ εκεί έρριχναν με όλμους στο Διπόταμο και στο χωριό μας στα κουτουρού για φοβέρα.

Γυναίκες τρομοκρατημένες, παιδιά να σκούζουν, γριές φορτωμένες με πρόχειρα πράγματα, άνδρες, γέροι, όλο το χωριό ξεκινήσαμε στο αβέβαιο, στα δα’ση, στους λάκκους, στο άγνωστο.

Πήραμε τα κλειδιά των σπιτιών μας – που αλλοίμονο μείναμε μ’ αυτά – και πολλοί κρατώντας στην αγκαλιά τις εικόνες των σπιτιών τους και τραβώντας τα φορτιάτικα – μουλάρια, γαϊδούρια – φύγαμε συντροφιές – συντροφιές όπου μας πήγαινε η τύχη.

Το χωριό μας άδειασε κι έμειναν εκεί έξι χωριανοί μας. Ο Στέφος Αθανασούλας, ο Ανδρέας Ράπτης, ο Ανδρέας Καναβέλης γέροι, ο Παύλος Κουτσός νέος και οι γριές Αικατερίνη Γραβάνη και Αρετή Βλώρου.

Τα κοπάδια με τα γιδοπρόβατα έμειναν στο βουνό και σώθηκαν, ενώ το γελαδοκόπαδο από 20 αγελάδες έμεινε «ακυβέρνητο» και αφανίστηκε γυρίζοντας στο χωριό.

Η νύχτα της Τετάρτης προς την Πέφτη πέρασε με το χωριό βουβό κι ερημωμένο και τους χωριανούς διασκορπισμένους στα δάση και στις ρεματιές γύρω 30 λεπτά ως μια ώρα μακριά απ’ το χωριό.

Την Πέφτη (22 Οκτ. 1943) το πρωϊ πλακώσαν οι διαβόλοι.

Χτύποι, βροντές, ντουφεκιές, φωνές γέμισε το χωριό! Με σιδερικά σχίζανε τις πόρτες και έμπαιναν στα σπίτια για να πάρουν ό,τι θέλουν πριν τ’ αφανίσει η φωτιά.

Σκότωναν τις κότες, έσφαζαν τα μανάρια στα κελάρια και από τις αγελάδες και τα μοσχάρια έπαιρναν τα ψαχνά, τις σπλήνες και τα σκώτια και τα υπόλοιπα έμειναν μεσοδρομής, για ν’ ανιστορούν τη νέα τάξη πραγμάτων που ήθελαν να βάλλουν στον κόσμο.

Έρριχναν όλμους στα γύρω δάση και στο Διπόταμο όπου δεν είχαν περάσει για τρομοκρατία και το βράδυ έβαλαν φωτιά στα δύο ακραία σπίτια του χωριού του Μπαλάνου και της Μπρέλως για να έχουν φωτοχυσία στο …πανηγύρι τους.

Και τι δεν έκαναν εκείνη τη νύχτα! Ξεφωνητά, ουρλιάσματα, ντουφεκιές, οχλοβοή, αλλόκοτα τραγούδια και χορούς, όπως ήταν χορτάτοι απ’ τ’ αγαθά μας και μεθυσμένοι απ’ τα κρασιά μας τα ολόγλυκα.

Κι εμείς αλαφιασμένοι, άγρυπνοι, εξουθενωμένοι περιμέναμε το τέλος της τραγωδίας μας! Το πρωϊ της Παρασκευής (23 Οκτ 1943) η μισή φάλαγγα έφυγε προς το νότο για τα χωριά Καμνιά – Καβαλάρι και η άλλη μισή από την Πέφτη έφυγε για τα Γιάννενα από τον Άη Γιάννη του Δίκορφου και το Λυκόστομο.

Έμεινε πίσω το απόσπασμα της καταστροφής. Η πρώτη φωτιά φάνηκε στην καλύβα του Βαρνάβα κάτω από την Αγία Παρασκευή κι αμέσως τα τρία συνεργεία γέμισαν το χωριό με φλόγες και καπνούς.

Θεέ μου, τι χαλασμός! Πέτρες που σχίζονταν, σκεπές που σωριάζονταν, φλόγες που έζωναν τους μαχαλάδες, καπνοί ολόμαυροι και πνιγεροί που ανέβαιναν μεσούρανα κι ύστερα απλώνονταν για να σκεπάσουν τις ράχες, τα δάση, τις ρεματιές και να κρύψουν τον ήλιο.

Κι εμείς αντίκρυ κλαίγαμε τα συντρίμμια της ζωής μας και τον αφανισμό πλούσιων δημιουργημάτων πεντακόσιων χρόνων.

Το απόγευμα της Παρασκευής λιγόστεψαν οι φλόγες και οι καπνοί και δεν ακούγονταν τίποτε άλλο από τοίχους που σωριάζονταν με πάταγο τρομαχτικό!

Οι Γερμανοί χαλαστές έφυγαν αφού αφήκαν πίσω τους μια κόλαση από ερήμωση και καταστροφή.

Τι φοβερό θέαμα συμφοράς! Καπνισμένοι, μισογκρεμισμένοι τοίχοι με καρβουνιασμένες ακόμη τις ξυλοδεσιές. Μπουχαριά τρύπια με κρεμασμένους τους σιδερένιους κρεματάληδες. Πόρτες μισοκαμένες με ξεπεταγμένες τις κλειδωνιές, παράθυρα με σιδεριές ξεκάρφωτες και λυωμένα τζάμια, αυλές γιομάτες χαλάσματα και μισοκαμένα, όσα είχαμε βγάλει έξω για να γλιτώσουν. Δρόμοι αδιάβατοι από τα γκρεμίσματα. Μπίμπτσες που τις έγλυφαν φλόγες θεόρατες από τ’ ακριβά μας πράγματα που είχαμε εκεί φυλαγμένα. Μυρωδιές ανακατεμένες από καψαλισμένα υφάσματα, ξύλα, ζωοτροφές, τυριά, βούτυρα, ρακιά, κρασιά, καρύδια…
(….Δεν κάηκε η Εκκλησία του χωριού η Αη Σωτήρα, μερικά σπίτια κρυμμένα πίσω από λόφους μη ορατά από την πλατεία, και κανά δυό ακόμα σπίτια των ηλικιωμένων που είχαν το θάρρος - παρά όσα είχαν γίνει πριν λίγο καιρό στους Λυγκιάδες - να μείνουν στο χωριό και να κεράσουν …ένα ρακί τους Γερμανούς, φαίνεται το αίμα των αθώων ψυχών των Λυγκιάδων έπεσε βαρύ πάνω τους, μπορεί να ήταν διαφορετικές μονάδες με διαφορετικούς αξιωματικούς, ποιος ξέρει….., όσο για την Εκκλησία η φωτιά που έβαλαν στο κοινοτικό κατάστημα εφαπτόμενο στην Εκκλησία σαν από θαύμα σταμάτησε σε ένα δοκάρι, δεν προχώρησε, πάντως ειδικά φωτιά για την Εκκλησία δεν έβαλαν….)

Κι ανάμεσα τους εμείς οι χωριανοί όλοι, που γυρίσαμε απ’ τα δάση και τις ρεματιές, σκιές χαμένες στο χαλασμό, περνούσαμε από σπίτι σε σπίτι, από μαχαλά σε μαχαλά άβουλοι, αποκαμωμένοι, αλαφιασμένοι, διαβαίναμε σαν την άδικη κατάρα επάνω από τα συντρίμμια των ονείρων μας, επάνω από τα αποκαϊδια του ιδιόρρυθμου και ιδιότυπου ζαγορίσιου πολιτισμού μας!...

Θα επιζήσουμε τάχα ύστερ’ απ’ το χαλασμό; Θα ξαναφτιάξουμε τη ζωή μας;

Μα η ελπίδα ξεπετάχτηκε μέσα απ’ της ψυχής μας την απόγνωση! Την άλλη μέρα Σάββατο (24 Οκτωβρίου 1943) αρχίσαμε τις πρώτες προσπάθειες για ζωή. Μαζεύαμε τα μισοκαμένα, τα λιγοστά που γλύτωσαν, ανακατεύαμε τη στάχτη, τα αποκαϊδια του χαλασμού να βρούμε κάτι για να σταθούμε στα πόδια μας, να ξεχειμάσωμε, να πάρουμε δύναμη σαν τον Ανταίο από τη Γη μας που γλυτώσαμε μαζί της, να ζήσουμε όσο νάρθει η Λευτεριά η ποθητή.


Ένα ποίημα του  Τάκη Σακελλαρίου για το χαλασμό, το κάψιμο της Καλουτάς.

Ξυπνήστε αετοί του Μιτσκελιού

Ζαγοριανά μ’ αηδόνια!

Ανοίξτε τις φτερούγες σας μεσουρανίς πετάξτε,

να μην βραχνιάσουν οι καπνοί τη λαγαρή λαλιά σας

κι οι φλόγες, που θεόρατες χορεύουνε τ’ αψήλου,

να μην σας καψαλίσουνε τ’ ανάλαφρα φτερά σας!

Δέστε απ’ εκεί το χαλασμό, τη στάχτη, τα ρημάδια,

που οι μαυρ’ δράκοι άπλωσαν

στ’ όμορφο το Ζαγόρι!

Πέστε τραγούδια θλιβερά σκούξτε, καταραστήτε

Μ’ αίμα μας ήρθε η Άνοιξη, σκλάβο το Καλοκαίρι

το έρμο το Φθινόπωρο με μαύρα μοιρολόγια

Φωτιά, τσεκούρι, αφανισμό οι Γερμανοί σκορπάνε

στου Ζαγοριού τ’ αρχοντικά τα ζηλεμένα σπίτια

Καίνε κρεβάτες απλωτές, νοντάδες στολισμένους

μ’ ανατολίτικα χαλιά της Βενετιάς ασήμια

Σφάζουν γελα΄δια και τραγιά, πίνουν κρασιά μοσχάτα

κι ύστερα στις μεσούρανες τις φλόγες των σπιτιών μας

στήνουν αλλόκοτο χορό, σκούζουν σαν βρυκολάκοι

Άνοιξε, Θέ μου, τάρταρα τους χαλαστές να πνίξουν

λαμπρός να βγεί ο αυγερινός, λεύτερος χρυσοήλιος

Να σειούνται τα καμπαναριά στης λευτεριάς τη μέρα.

(Τάκης Σακελλαρίου 23 Οκτωβρίου 1943)

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1) Η φωτογραφία της Καλουτάς είναι του οφθαλμίατρου Ντίνου Βίκα από το περιοδικό «Η ΚΑΛΟΥΤΑ μας»

2) Η φωτογραφία των Γερμανών αξιωματικών βρίσκεται στο πολύ ενδιαφέρον πρόσφατο βιβλίο «Μνήμες Κατοχής, Ιταλοί και Γερμανοί στα Γιάννενα και η καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας» του Christoph Schminck – Gustavus Εκδόσεις Ισνάφι Ιωάννινα 2008.

Ένα από τα σπίτια (στα Κουργιάτικα κρυμμένο πίσω από λόφο) που δεν είδαν οι Γερμανοί - και γλίτωσε το κάψιμο.